varthabharthi


ವಾರ್ತಾಭಾರತಿ 18ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಶೇಷಾಂಕ

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅರಸಿದ ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ’ರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನುವಾದಿ ಮಾಧ್ಯಮ

ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ : 14 Jan, 2021
ಡಿ. ಉಮಾಪತಿ

ಮೇಲ್ಜಾತಿ, ಕೀಳುಜಾತಿಗಳ ಏಣಿಶ್ರೇಣಿಗಳ ಸಮಾಜ ನಮ್ಮದು. ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದು. ಈಗಲೂ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕೀಳೆಂದೂ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಅರಿವನ್ನು ಮೇಲೆಂದೂ ಬಗೆದಿರುವ ಮೌಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಮ್ಮದು. ಹೀಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳೂ ಇದೇ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಆಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲ ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು, ದಲಿತರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕೆಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಾದರೂ, ಆಲಂಕಾರಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ಹೌದು.

ಆದರೆ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳ ಉನ್ನತ ಹಂತವನ್ನು ಈ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕೂಡ ಮುಟ್ಟಲಾಗಿಲ್ಲ.

 

ಡಿ. ಉಮಾಪತಿ

ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಬರಹಗಾರರು ಆಗಿರುವ ಡಿ. ಉಮಾಪತಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ, ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆ ನಂತರ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ದಿಲ್ಲಿಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ‘ನ್ಯಾಯ ಪಥ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಎಡಿಟರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪತ್ರಿಕೆಗಳು-ಸುದ್ದಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು, ರೇಡಿಯೊ, ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳು ಮುಂತಾದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಓದುವ, ಆಲಿಸುವ, ನೋಡುವ ಸುದ್ದಿ ತಂತಾನೇ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

 ಬದಲಾಗಿ ಇಂತಿಂತಹುದೇ ಸುದ್ದಿ, ಇಷ್ಟಿಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಇಂತಿಂತಹ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು, ರೇಡಿಯೊ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಹೀಗೆಯೇ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಮುಖ್ಯ ವರದಿಗಾರರು- ವರದಿಗಾರರಿರುವ ವಿಭಾಗ, ಉಪಸಂಪಾದಕರು- ಹಿರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪಸಂಪಾದಕರು, ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಅಜಮಾಸು ಒಲವು- ನಿಲುವುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದರೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿ, ತಲೆಬರಹ ನೀಡಿ, ಅದು ಅಚ್ಚಾಗಬೇಕಿರುವ ಪುಟದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ನಮೂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಹಲವು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಭೆಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆಗುಹೋಗುಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿಗಳ ಒಳಹರಿವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಜೆ ನಡೆಯುವ ಅಂತಿಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ, ಸಹಸಂಪಾದಕ, ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪಾದಕ, ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕರು, ಮುಖ್ಯ ವರದಿಗಾರ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ್ಯಾವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮುಖಪುಟದ ಸುದ್ದಿಗಳು ಯಾವುವು, ಒಳಪುಟಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಸುದ್ದಿಗಳು ಹೋಗಬೇಕು, ಯಾವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ತಲೆಬರಹ ಹಾಕಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಸಭೆಯಿದು. ಈ ತೀರ್ಮಾನದ ನಂತರವೂ ತಡರಾತ್ರಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಗಳು ಬದಲಾಗುವುದು ಉಂಟು.

ಇನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ಕುರಿತು ಪತ್ರಿಕೆ ಖುದ್ದು ತಳೆವ ನಿಲುವನ್ನು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಯ್ದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸರದಿಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುವುದುಂಟು. ಯಾವ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಉನ್ನತ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಲೇಖನಗಳು ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಲಕರು ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜೊತೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯಬೇಕಾದ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ತಳೆಯಬೇಕಿರುವ ನಿಲುವಿನ ಕುರಿತು ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಯುವುದುಂಟು.

ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಪತ್ರಿಕಾ ಸುದ್ದಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯನ್ನೇ ಸುದ್ದಿಮನೆ (News Room) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಆಯಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಒಲವು ನಿಲುವುಗಳ ಇಂಗಿತದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಒಟ್ಟಂದದ ಒಲವು-ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸುದ್ದಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಲವು ನಿಲುವುಗಳು ಸುದ್ದಿ ಆಯ್ಕೆ, ಪ್ರಕಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನವಿರಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರೂಕ್ಷವಾಗಿಯೂ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳು ಆದಷ್ಟೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಸಮಾಜ-ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಬೇಕು. ಮಹಿಳೆಯರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ದಲಿತರು, ಆದಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೇವಲ ಕೆಳಹಂತ-ನಡುಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುದ್ದಿ ಆಯ್ಕೆಯ ಉನ್ನತ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇರತಕ್ಕದ್ದು. ಅಂತಹ ಸುದ್ದಿಮನೆಯನ್ನು ಆದರ್ಶಪೂರ್ಣ ಸುದ್ದಿಮನೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೇಲ್ಜಾತಿ, ಕೀಳುಜಾತಿಗಳ ಏಣಿಶ್ರೇಣಿಗಳ ಸಮಾಜ ನಮ್ಮದು. ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದು. ಈಗಲೂ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಕೀಳೆಂದೂ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಅರಿವನ್ನು ಮೇಲೆಂದೂ ಬಗೆದಿರುವ ಮೌಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಮ್ಮದು. ಹೀಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಅವುಗಳ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳೂ ಇದೇ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಆಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲ ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು, ದಲಿತರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕೆಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಾದರೂ, ಆಲಂಕಾರಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ಹೌದು.

ಆದರೆ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳ ಉನ್ನತ ಹಂತವನ್ನು ಈ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕೂಡ ಮುಟ್ಟಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ನುಸುಳುವ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು ದೋಷಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಜೀವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ ಅದರ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸುದ್ದಿ ಕಥಾನಕಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಹೊಸ ಹೊಸ ಸುದ್ದಿ ಕಥಾನಕಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಒಳನೋಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟ ಬೇರೆಯಾದರೆ, ಕೆಳಗಿನಿಂದ, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟವೇ ಬೇರೆ. ಹಸಿವಿನ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಅವಮಾನದ ಗ್ರಹಿಕೆ, ನೋವಿನ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಏಣಿಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತುಳಿದವರು ಮತ್ತು ತುಳಿಸಿಕೊಂಡವರು, ಹಸಿದವರು ಮತ್ತು ಉಂಡವರು, ಅವಮಾನಿತರು ಮತ್ತು ಅವಮಾನ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿದೇಶಗಳ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವರ್ಣಭೇದಕ್ಕಿಂತ ಅಗಾಧ ಆಳಕ್ಕೆ, ಅಪಾರ ಅಗಲಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಜಾತೀಯತೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೊರರೂಪದ ಉಗ್ರತೆ ಕುಗ್ಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಳಗಣ ಕುದಿಯಲ್ಲಿ-ಕಿಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೂ ಆಗಿಲ್ಲ. ಈ ಅಸಹನೆಗಳು ನವಿರಾಗಿ ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ನಿಚ್ಚಳ.

ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಬಿತ್ತುವ ಭಾಷಣಗಳು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಅದರ ತದ್ರೂಪಿನಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾವಾದಿ ಸವರ್ಣೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಬಿತ್ತನೆಯ ಭಾಷಣಗಳು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ವಿಷ ಕಕ್ಕುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬಾಬತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಆಳುವವರೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳನ್ನು ಆಳಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಏಕಗ್ರಹಿಕೆಯೇ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬಹುತೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸವರ್ಣೀಯ ಪಾರಮ್ಯದ ಏಕಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನೇ ಉನ್ಮಾದದಿಂದ ಬಿಂಬಿಸತೊಡಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಬೇಕಿದ್ದರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಾದರಿಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಿದೆ. ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುತ್ವದ ಬಹುಗ್ರಹಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸುದ್ದಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗ ದೊರೆಯಬೇಕಿದೆ. ಸರ್ವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತುರ್ತಾಗಿ ರೂಪು ತಳೆಯಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ-ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳ ಪಯಣ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿರುವುದು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ವಿಡಂಬನೆಯೂ, ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ.

ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಪ್ಪುವರ್ಣೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಬಿಳಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಇಲ್ಲವೇ ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೀಡಿಯಾ ಈಗಲೂ ಶೇ.94ರಷ್ಟು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ. ಅತಿಗಣ್ಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದವರನ್ನೇ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದ್ದಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರಲ್ಲದವರು ಯಾರೇ ಇರಲಿ ಅವರನ್ನು ಕಪ್ಪು, ಏಶ್ಯನ್, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಛತ್ರಿಯಡಿ ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಾಚೆಗಿನ ತೃತೀಯಲಿಂಗಿಗಳು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಇನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಿದೆ.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅರಿವು ಜಾಗೃತಿ ಆಂದೋಲನದ ನಂತರವೂ ಬಿಳಿಯರಲ್ಲದ ಇತರ ವರ್ಣೀಯರು ಆಟಕ್ಕುಂಟು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ದುಸ್ಥಿತಿ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು-ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಏಶ್ಯನ್ನರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನೂ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನೂ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನೂ, ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟು ನೋಡಬೇಕಿದೆ. ಕಹಿ ವಾಸ್ತವ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುವುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳು ನಮ್ಮ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ದನಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ನೋಟು ರದ್ದಿನ ನಂತರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೋವಿಡ್-19 ನೀಡಿರುವ ಹೊಡೆತ ಸಣ್ಣದೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಪೈಕಿ ಬಹುಜನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ದೊಡ್ಡದು.

ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಬಿತ್ತುವ ಭಾಷಣಗಳು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಅದರ ತದ್ರೂಪಿನಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾವಾದಿ ಸವರ್ಣೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಬಿತ್ತನೆಯ ಭಾಷಣಗಳು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ವಿಷ ಕಕ್ಕುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬಾಬತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇಶವನ್ನು ಆಳುವವರೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳನ್ನು ಆಳಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಏಕಗ್ರಹಿಕೆಯೇ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬಹುತೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸವರ್ಣೀಯ ಪಾರಮ್ಯದ ಏಕಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನೇ ಉನ್ಮಾದದಿಂದ ಬಿಂಬಿಸತೊಡಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಬೇಕಿದ್ದರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಾದರಿಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಿದೆ. ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುತ್ವದ ಬಹುಗ್ರಹಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸುದ್ದಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗ ದೊರೆಯಬೇಕಿದೆ. ಸರ್ವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತುರ್ತಾಗಿ ರೂಪು ತಳೆಯಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ-ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳ ಪಯಣ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿರುವುದು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ವಿಡಂಬನೆಯೂ, ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ.

ಓಂ ಸಹನಾವವತು  ಸಹ ನೌ ಭುನಕ್ತು  ಸಹ ವೀರ್ಯಂ ಕರವಾವಹೈ  ತೇಜಸ್ವಿನಾವಧೀತಮಸ್ತು ಮಾ ವಿದ್ವಿಷಾವಹೈ  ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ

ಆ ಪರಮಾತ್ಮ ನಮ್ಮನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ದಿಟ್ಟ-ಧೀರ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ, ದ್ವೇಷವೆಂಬುದು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಲಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಶ್ಲೋಕವಿದು. ‘ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ’ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ದೇಶ ನಮ್ಮದೆಂದು ಎದೆ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅಸಲು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದೇನು? ಇದೆಲ್ಲವೂ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆಯೂ, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಬಾಯಿ ಮಾತಿನ ಬಡಾಯಿಯಾಗಿಯೂ ಉಳಿದಿರುವುದು ಸುಳ್ಳೇನು?

ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ. ಮೀಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳನ್ನು, ಸುದ್ದಿ ಸಂಗ್ರಹದ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ತಂದು ತುಂಬುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿವೆ ಎಂಬುದು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ರುಜುವಾತಾಗುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತವ. ಈ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಆಕ್ಸ್ ಫ್ಯಾಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ಲಾಂಡ್ರಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿ ಹೇಳಿವೆ.

ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಜಾಗ ನೀಡಬೇಕು, ಎಂತಹ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರು-ಆದಿವಾಸಿಗಳಂತಹ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ವರದಿ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿ ತೋರಿದೆ.

ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದನಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನಡೆದೇ ಇಲ್ಲ. ಜನತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾದ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮವು ದಲಿತರು-ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಚಿಗೆ ನೂಕಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳು-ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕೈ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಎಂದಿದೆ.

ಆರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಏಳು ಹಿಂದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, 14 ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಡಿಬೇಟ್ ಶೋಗಳು, ಹನ್ನೊಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ನಿಯತಕಾಲಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು 2018ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಿಂದ 2019ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 65 ಸಾವಿರ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ಡಿಬೇಟುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಯಿತು.

ನಾನಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು, ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳ ಒಟ್ಟು 121 ನಾಯಕತ್ವ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು (ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪಾದಕ, ಬ್ಯೂರೋ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಇನ್ಪುಟ್-ಔಟ್ಪುಟ್ ಎಡಿಟರ್) ಅವಲೋಕಿಸಲಾಯಿತು. 121ರ ಪೈಕಿ 106 ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಐವರು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಆರು ಮಂದಿ. ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿಯ ಜಾತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಹಿಂದಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ 40 ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ 47 ಆ್ಯಂಕರುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಬೇಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ವರು ಆ್ಯಂಕರುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ದಲಿತ-ಆದಿವಾಸಿ-ಓಬಿಸಿ ಒಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲ. ನ್ಯೂಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಶೇ.70ರಷ್ಟು ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ಡಿಬೇಟುಗಳಿಗೆ ಆರಿಸುವ ಪ್ಯಾನಲಿಸ್ಟುಗಳು ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಲೇಖನಗಳ ಪೈಕಿ ದಲಿತರು ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.5ನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.10. ಸುದ್ದಿ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಶೇ.72ರಷ್ಟು ಬೈಲೈನ್ ವರದಿಗಳು-ಲೇಖನಗಳು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರು ಬರೆದಂತಹವು.

ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳು ಶೇ.99ರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಜನರನ್ನೂ, ಬಹುಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನೂ ದೂರ ಇರಿಸಿರುವ ನಮ್ಮ ಸುದ್ದಿ ಮನೆಗಳು ರೋಗಗ್ರಸ್ಥವೂ ಹೃದಯಶೂನ್ಯವೂ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿರಹಿತವೂ ಆಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಬಹುಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಅವು ಕ್ರೂರವೂ ಶಾಪವೂ ಆಗಿ ಹೋಗಿವೆ.

ಮೀಡಿಯಾದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು ಸುದ್ದಿಯ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಂಡನೆ-ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗವೂ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದರ ಮಾಹಿತಿ ಬಿತ್ತರ ಏಕಮುಖಿಯೂ, ಸಮತೂಕರಹಿತವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮತೂಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲೆಂದೇ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಜನಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಮೀಡಿಯಾ ಹೊಂದಬೇಕೆಂದು ಡಾ.ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ದಲಿತರು ಎದುರಿಸುವ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಹೋರಾಡುವುದು ದಲಿತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.

ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಬರೆದ ಮಾತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕಹಿ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಮೀಡಿಯಾ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಜಾತೀಯ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳನ್ನೇ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮೀಡಿಯಾದ ಉನ್ನತ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸವರ್ಣೀಯರೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ. ಮೀಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸುದ್ದಿಮನೆಗಳನ್ನು, ಸುದ್ದಿ ಸಂಗ್ರಹದ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ತಂದು ತುಂಬುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿವೆ ಎಂಬುದು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ರುಜುವಾತಾಗುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತವ. ಈ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಆಕ್ಸ್ ಫ್ಯಾಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ಲಾಂಡ್ರಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿ ಹೇಳಿವೆ.

ಜಾತಿ, ವರ್ಣ, ವರ್ಗ, ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳ ಶೋಷಣೆಯ ಗುಣವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳುವುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಹಬ್ಬಿಸುವ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ನಡೆಸಿದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಡುನಡುವೆ ಅಂತರಗಳಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ 65 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 35 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (1920ರಿಂದ 1956) ಅವರು ಪತ್ರಿಕಾವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದರು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಅವರ ಈ ಹೋರಾಟವು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮೀಡಿಯಾವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಬಿಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಆಗಿತ್ತು.

ಸಮಾಜವನ್ನು ಜನ ಪಯಣಿಸುವ ನಾವೆಗೆ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಹೋಲಿಸಿದ್ದರು. ಜಾತಿವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ-ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜಾತಿಯನ್ನು ಕೆಳದರ್ಜೆಗೆ ನೂಕಿದರೂ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಇತರೆ ಜಾತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜ ಎಂಬುದು ಒಂದು ನಾವೆ. ನಾವಿಕನು ಇತರ ನಾವಿಕರ ಮೇಲಿನ ಹಗೆಯಿಂದ ಅವರ ಕಂಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ ಕೊರೆದರೆ ಎಲ್ಲ ನಾವಿಕರೂ ಮುಳುಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ಹಿತಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುವುದು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೇಡು ಮಾಡದೆ ಪರಸ್ಪರರ ಹಿತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತಹ ಸಮಾಜವೊಂದರ ನಿರ್ಮಾಣವೇ ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಗುರಿ ಎಂದು ಅವರು ಸಾರಿದ್ದರು.

ಪತ್ರಿಕಾವೃತ್ತಿಯು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಸುಬಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ವ್ಯಾಪಾರ ಆಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಸಾಬೂನಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೈತಿಕತೆ ಇರಬಹುದೋ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಲಹೆಗಾರ ತಾನು ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದು ತೊರೆದಿದೆ ಎಂಬ ನಗ್ನವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅವರು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು.

ತುಳಿಸಿಕೊಂಡ ಜನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಜನರ ದನಿಯನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅದುಮಿಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ದೂರಿದ್ದರು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡದಿರುವುದು ಈ ಚರ್ಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದರು.

ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂರಚನೆಯು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮವು ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀತಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ದಲಿತ ಅಥವಾ ಆದಿವಾಸಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರೊ.ಯೋಗೇಂದ್ರ ಯಾದವ್, ಅನಿಲ್ ಚಮಾಡಿಯ ಹಾಗೂ ಜಿತೇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಅವರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಕಟು ವಾಸ್ತವ.

ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರೆಸ್ ಇಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ದುಃಖದ ಸಂಗತಿ. ತಾರತಮ್ಯದಡಿ ತುಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಜನರ ನಿತ್ಯ ತೊಳಲಾಟವನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ನಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳ ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಿ ತೆಪ್ಪಗಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮಸಲತ್ತು ಜರುಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿ ವಿತರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಮದ್ರಾಸಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗಿದೆ. ಅವರೆಲ್ಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪರವಾಗಿರುವವರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಎನಿಸುವ ಯಾವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನೂ ಅವರು ಹೊರ ಹೋಗ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ನೀಡಿದ್ದರು.

ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಪತ್ರಿಕಾ ಜಗತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು ಸಾವಿರದ ಒಂಭೈನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತರಲ್ಲಿ. 1920ರ ಜನವರಿ 31ರಂದು ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ ಮರಾಠಿ ಪಾಕ್ಷಿಕ. ಈ ಪ್ರಕಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ ತರ್ಕವನ್ನೂ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಕನಾಯಕದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ- ‘ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜನರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿ ಕುರಿತು ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.’

ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಜನರಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನಷ್ಟೇ ಕೊಡುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದೂ ಜನತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದೂ ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಣಬಲವಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ ಮತ್ತು ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ ಮುಚ್ಚಲು ಹಣದ ಕೊರತೆಯೇ ನೇರ ಕಾರಣ. ಜಾಹೀರಾತು ಕುರಿತ ಅವರ ಬಿಗಿ ನಿಲುವೂ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಹೊಣೆಗೇಡಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದರು. ‘ಬಾಂಬೇ ಕ್ರಾನಿಕಲ್’ ಮತ್ತು ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರ ‘ಕೇಸರಿ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾದವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗಂಡಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಭ್ಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಲೇಸು ಎಂದಿದ್ದರು.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಫುಲೆ ಅವರ ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಆಂದೋಲನದ ಕೊಡುಗೆಗಳು. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫುಲೆ ಅವರು ದೀನಬಂಧುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆನಂತರ ದಲಿತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದವು. ಶಿವರಾಮ್ ಜನಬಾ ಕಾಂಬ್ಳೆ ಕಿಸನ್ ಫಾಗೂಜಿ ಬನಸೋಡೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆಗೆಂದೇ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಆದರೆ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಬಹುಕಾಲ ಬಾಳಲಿಲ್ಲ.

ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಪತ್ರಿಕಾ ಜಗತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು ಸಾವಿರದ ಒಂಭೈನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತರಲ್ಲಿ. 1920ರ ಜನವರಿ 31ರಂದು ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ ಮರಾಠಿ ಪಾಕ್ಷಿಕ. ಈ ಪ್ರಕಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ ತರ್ಕವನ್ನೂ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಕನಾಯಕದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ- ‘ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜನರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿ ಕುರಿತು ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.’

ಅದೇ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಈ ಅಂಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯ- ‘ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವು ಏಣಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವೇ ಇಲ್ಲದ ಹಲವು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಗೋಪುರವಿದ್ದಂತೆ. ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅದೆಷ್ಟೇ ಯೋಗ್ಯನಾದರೂ ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರ. ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅದೆಷ್ಟೇ ಅಯೋಗ್ಯನಾದರೂ ಅವನನ್ನು ಕೆಳ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ಓಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ... ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ಸಹಭೋಜನ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪರಕೀಯಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅದೆಷ್ಟು ಪೋಷಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆಯೆಂದರೆ ಈ ಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಜಾತಿಗಳು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯೇ ಜಗತ್ತುಗಳಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿವೆ’.

‘ಬೆಕ್ಕುಗಳು, ನಾಯಿಗಳು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಎಂಜಲು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳ ಮಲವನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಇದೇ ನಾಯಿ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಮೈಲಿಗೆಯಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ, ಅಪ್ಪಿ ಮುದ್ದಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಉಣ್ಣುವ ತಟ್ಟೆಗೆ ಬಾಯಿ ಹಾಕಿದರೂ ಅವರಿಗೆ ತಕರಾರಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ಚಾಕರಿಗೆಂದು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯನನ್ನು ಕಂಡ ಸವರ್ಣೀಯ ಗದರುತ್ತಾನೆ- ದೂರ ನಿಲ್ಲು, ಮಗುವಿನ ಮಲವನ್ನು ಬಾಚಿ ಎಸೆಯುವ ಬೋಕಿ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನೂ ಮುಟ್ಟಿ ಮೈಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತೀಯೇನು?’ ಎಂಬ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ದ 1920ರ ಆಗಸ್ಟ್ ಸಂಚಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಅಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ತೊರೆದು ಬಂದಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಹಠಾತ್ತನೆ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಕನಾಯಕನ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿ ತಾವೇ ಆದರೂ ಸಂಪಾದಕ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಂಡುರಂಗ ಭಾಟ್ಕರ್ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಸಂಪಾದಕರು. ಘೋಲಪ್ ಎರಡನೆಯ ಸಂಪಾದಕರು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಘೋಲಪ್ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಾರಣ ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ದ ಪ್ರಕಟನೆ 1923ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. 1927ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ ಮರಾಠಿ ಪಾಕ್ಷಿಕ ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು 1929ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

1928ರಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಕ್ಷಿಕವನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಸಮತಾ’. ನಂತರ ‘ಜನತಾ’ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. 1954ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹೆಸರು ಬದಲಿಸಿ ‘ಪ್ರಬುದ್ಧ ಭಾರತ’ ಎಂದು ಕರೆದು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರತಿ ಎರಡನೆಯ ಶನಿವಾರಗಳಂದು ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಮೂಕನಾಯಕದ ಕಚೇರಿ ಬಾಂಬೆಯ ಪರೇಲ್‌ನ ಶ್ರಮಿಕವರ್ಗದ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸಂತ ತುಕಾರಾಮನ ತ್ರಿಪದಿಯೊಂದರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯೇ ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕೊಲ್ಹಾಪುರದ ಶಾಹು ಮಹಾರಾಜರು ನೀಡಿದ್ದ 2,500 ರೂಪಾಯಿ ಆರಂಭಿಕ ದೇಣಿಗೆ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತ್ತು.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಡ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಜೊತೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’. ಮಹಾಡ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಕೊಂಕಣ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆಯ ದಲಿತ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. 1929ರಲ್ಲಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಕೂಡ ಧನಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಯಿತು. ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ದಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯುವ ಮೂರೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರೊಬ್ಬರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಧರ್ಮ, ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣ ಕುರಿತು ಹತ್ತು ಹಲವು ದಿಟ್ಟ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ‘ಮೂಕನಾಯಕ’ ಮತ್ತು ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ ತಳೆದವು. ಜಾತಿಯಿಂದ ಒಡೆದು ಹೋದ ಸಮಾಜದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಡವು. ಜಾತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕುರಿತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿಗಳು ತಳೆದಿದ್ದ ನಿರ್ಲಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆದು ಬಲವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದವು.

1927ರ ಮಹಾಡ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಲು ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಮಹಾಡ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆದಿದ್ದಾಗ ಜರುಗಿದ ಸವರ್ಣೀಯರ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಆ ನಂತರ ಬಂದ ‘ಜನತಾ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ರಬುದ್ಧ ಭಾರತ’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ದಲಿತರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದವು. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಬರೆದ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದಲಿತ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾದವು.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕುರಿತು ಆಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ಗೇಲ್ ಓಮ್ವೆಡ್ಟ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಭಿನ್ನ ಬಗೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ದೀನ ದುಃಖಿತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಅದು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಳ-ಅಗಲದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹೊಸ ದೇಶವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಪತ್ರಿಕಾವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಇದೇ ಧ್ಯೇಯದತ್ತ ಮಾಡಿದ ಪಯಣವಾಗಿತ್ತು.

ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು

1927ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಚರ್ಚೆಗೆ ಈಡಾದ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಯುವತಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಯುವಕನ ನಡುವಣ ಅಂತರ್‌ಧರ್ಮೀಯ ವಿವಾಹವೂ ಒಂದು. ಹಿಂದೂ ಯುವತಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಆರ್.ಜಿ.ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು. ಮರಾಠಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಈ ವಿವಾಹವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದವು. ಈ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ದಲ್ಲಿ ಭಾವತೀವ್ರ ಸಂಪಾದಕೀಯವೊಂದನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಬರೆದರು. ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಡುವೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಆಗುವ ಕಾರಣ ಅಂತರ್‌ಧರ್ಮೀಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿವಾಹದ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಅವರು ಮದುವೆಯೆಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೊರಗಿನವರು ತಲೆ ಹಾಕಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದರು.

1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದ್ದವು. ವಿನಾಯಕ ದಾಮೋದರ ಸಾವರ್ಕರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಚಾರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸರಹದ್ದುಗಳ ಒಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಭೂಮಿ ಎಂದು ಆರಾಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಈ ನೆಲವನ್ನು ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳದು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾವರ್ಕರ್ ಸಾರಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು ಹಾಗೂ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರಿಗೆ ವಿದೇಶಿಗಳೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸಾವರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್.ಮೂಂಜೆ ಅವರು ಡಾ.ಹೆಡಗೇವಾರ್ ಅವರ ಆರೆಸ್ಸೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಇಂಬಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮರಾಠಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು ತಳೆದಿದ್ದವು.

1929ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿ ಜಲಗಾಂವ್‌ನ ಐದು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ದಲಿತರು ಹಾಕಿದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೆದರಿಕೆ ಮತಾಂತರ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಕೆದಕಿತು. ದಲಿತರ ನಿಲುವನ್ನು ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಇಸ್ಲಾಮ್ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ನಾನಾ ಮಗ್ಗುಲುಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಲೇಖನ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಅವರು ‘ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಭಾರತ’ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು.

‘ಮೂಕನಾಯಕ’ದ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದದ ವಿರುದ್ಧ ದನಿಯೆತ್ತಿದ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ದಿಟ್ಟತನವನ್ನು, ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಿತವ್ಯಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದವು. ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದವು. ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸಿದವು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತುಳಿದಿಟ್ಟ ಜನರ ಪರವಾಗಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದನಿಯೆತ್ತಿದ್ದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಅಂದಿನ ಹಿಂದೂವಾದಿ ಮಾಲಕತ್ವದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಭೀಮಾಸುರ, ರಾಕ್ಷಸ, ದ್ರೋಹಿ, ಬಾಡಿಗೆಯ ಬಂಟ, ಬ್ರಹ್ಮದ್ವೇಷಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿರೋಧಿ ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೀಯಾಳಿಸಿದ್ದವು. ಗಾಂಧೀಜಿಯ ದಂಡಿ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅದೇ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಮಹಾಡ್ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ಬದಲಾಗಿ ದ್ರೋಹ ಎಂದು ಜರೆದವು.

ಮೂಕನಾಯಕ ಆರಂಭವಾಗುವುದೆಂಬ ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರ ಕೇಸರಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣ ಪಡೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಲೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸವರ್ಣೀಯ ಸಮಾಜದ ದಲಿತರ ಕುರಿತ ಅಸಹನೆ ಮತ್ತು ಕೀಳು ಭಾವನೆಯ ದ್ಯೋತಕ. ಈ ಅಸಹನೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಅಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ರೂಪಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ ಅಷ್ಟೇ.

ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾದ 19 (1)ಎ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ. ಈ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.. ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. 19 (1) (ಎ)ನಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಹಿತ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿದರೆ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಡಿಯಾ ಅದನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂದಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಆಳದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕುರಿತು ಆಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ಗೇಲ್ ಓಮ್ವೆಡ್ಟ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಭಿನ್ನ ಬಗೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ದೀನ ದುಃಖಿತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಅದು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಳ-ಅಗಲದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹೊಸ ದೇಶವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಪತ್ರಿಕಾವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಇದೇ ಧ್ಯೇಯದತ್ತ ಮಾಡಿದ ಪಯಣವಾಗಿತ್ತು.

‘ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ’ ನಿಮಗೆ ಆಪ್ತವೇ ? ಇದರ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತಿರಬೇಕೇ? 

ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ  ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Comments (Click here to Expand)